60 jaar Midwintertelling
Een van de grootste vogelevenementen van Nederland staat weer voor de deur: de jaarlijkse Midwintertelling. In het weekend van 17 januari 2026 vindt de 60e editie van deze telling plaats, een jubileum dus. In ruim 60 landen – van IJsland tot Taiwan en van Noorwegen tot Zuid-Afrika – worden alle pleisterende watervogels geteld. De Midwintertelling (IWC) wordt internationaal gecoördineerd door Wetlands International en de landelijke coördinatie van dit project wordt verzorgd door Sovon. In de afgelopen 60 jaar is de IWC uitgegroeid tot een van 's werelds grootste en langstlopende programma's voor het monitoren van biodiversiteit.
Van kustgebieden in Noord-Europa tot tropische estuaria in Azië en Afrika nemen zowel vrijwilligers als professionals deel aan de Midwintertelling (IWC), een wereldwijd burgerwetenschappelijk project. In januari en februari verzamelen veel watervogelsoorten zich in grote aantallen in wetlands, wat een uitstekende gelegenheid biedt om de omvang, trends en veranderingen in hun verspreiding te monitoren en belangrijke locaties te identificeren. Het doel is om gegevens over aantallen en verspreiding van watervogels te verzamelen. In een snel veranderende wereld helpt de Midwintertelling ons om de gezondheid van wetlands en watervogels te volgen en maatregelen te nemen voor duurzaam beheer. Sindsdien is de Midwintertelling gehouden in 189 landen en gebieden, met gegevens van meer dan 67.000 locaties. In totaal zijn meer dan 1,9 miljard watervogels geteld, waarmee een van de grootste en langstlopende datasets over biodiversiteit ter wereld is opgebouwd.
Waarom watervogels tellen?
Watervogels zijn goed zichtbaar en komen voor in allerlei soorten wetlands over de hele wereld. Deze vogels kunnen alleen door internationale samenwerking worden beschermd en duurzaam beheerd. Tegelijkertijd zijn watervogels relatief eenvoudig te tellen. Dit maakt ze ideaal voor langetermijnmonitoring: het is kosteneffectief om ze jaar na jaar te tellen, grotendeels via een netwerk van vrijwilligers. Door duizenden vrijwilligers en lokale gemeenschappen over verschillende continenten met elkaar te verbinden, volgt het niet alleen populatietrends op locatie, nationaal en populatieniveau, maar verbindt het ook mensen met elkaar.
Midwintertelling in Nederland
In Nederland gaan maar liefst ruim 2000 tellers op pad om de aanwezige watervogels te tellen. Naast het internationale aspect vormt de midwintertelling ook een belangrijke aanvulling op de maandelijkse tellingen van watervogels in belangrijke watergebieden in ons land. Door de grote landelijke teldekking wordt voor soorten die ook buiten de belangrijke watergebieden talrijk aanwezig zijn een goed inzicht verkregen in zowel de aantallen als in het verspreidingsbeeld.
Terugblik op 2025
Met de telling van 2026 voor de deur is het hoog tijd om terug te blikken op de Midwintertelling van 2025. Deze telling in januari werd helaas geteisterd door slecht weer. Hardnekkige dichte mist zorgde dat veel gebieden moeilijk geteld konden worden. De temperatuur lag rond of net iets boven het vriespunt. Kleine ondiepe wateren waren dichtgevroren. Dit alles had flinke gevolgen voor de getelde aantallen. Een schrale troost was het weer wel voor mooie plaatjes zorgde (als de bewolking even optrok): door de combinatie van mist en vorst was veel bedekt met een mooie laag rijp.
‘Laag’ aantal getelde watervogels
Bij de telling van 2025 werden in totaal bijna 5,2 miljoen watervogels geteld. Dat was een van de laagste aantallen sinds 2012. Dat stond in schril contrast met het jaar ervoor toen juist het hoogste aantal ooit werd geteld (6,5 miljoen). Het zal dan ook niet verbazen dat van de meeste watervogelsoorten (veel) lagere aantallen werden geteld dan gemiddeld in voorgaande vijf seizoenen. Dat gold deels ook voor de top drie die qua samenstelling hetzelfde was, maar wel in een andere volgorde. Smient was voor het eerst sinds lange tijd de meest getelde soort (768.000), gevolgd door Kolgans (739.000) en Brandgans (738.000). De getelde aantallen van Smient en Kolgans lagen rond de 5% hoger dan het gemiddelde van de afgelopen vijf jaar.
Uitzonderingen
In 2025 waren maar weinig positieve uitschieters. Uitzonderingen waren Dodaars (4600) en Geoorde Fuut (850) waarvan bovengemiddelde aantallen werden geteld. Ook Koereiger (35) en Kleine Zilverreiger (430) zaten in de lift. Opvallend was ook dat de Kleine Rietgans, een soort die sterk afneemt, een iets hoger aantal liet optekenen (2000, +25%). Het aantal Mandarijneenden lag ook hoger dan het gemiddelde (160, +43%). De meeste andere ganzen, zwanen en eenden zaten flink in de min. zoals Tafeleend (-44%), Kuifeend (-32%), Brilduiker (-56%) en Grote Zaagbek (-54%). Waterral (+36%) en Waterhoen (+16%) waren juist iets talrijker.
Weinig zicht
Het aantal steltlopers was samen met dat van de meeuwen wel het meest beroerd. De dikke mist, die vooral op de Wadden heerste, zorgde ervoor dat deze groepen moeilijk te tellen waren en heeft ongetwijfeld invloed gehad op de flink lagere aantallen. Het aantal Rosse Grutto’s was 39% lager, dat van Kemphaan 27% en van de Kanoet werd een 26% lager aantal geteld dan gemiddeld. Alleen het aantal van Bontbekplevier (+225%) en Witgatje (+42%) kwam hoger uit dan in voorgaande jaren. Bij de meeuwen lagen de aantallen gemiddeld 51% lager dan die in de vijf jaar ervoor. De Pontische Meeuw was de enige uitzondering, daarvan was het aantal flink hoger (+80%) dan de jaren ervoor.
Bijzondere waarnemingen
Hoewel de toon vooral negatief is, werden er ook dit jaar weer enkele bijzonderheden gezien bij de telling waaronder Pacifische Parelduiker (1), Dwergaalscholver (1) en Brileider (1). Verder werden wel iets minder andere zeldzame soorten geteld waaronder Witbuikrotgans (9), Roodhalsgans (5), Kuifaalscholver (9), Koereiger (33), Ruigpootbuizerd (2) en Morinelplevier (1).
Meedoen?
Ben jij een vogelaar met voldoende kennis van de algemene watervogels? Heb jij in het weekend van 17 januari de tijd om met ons mee te tellen? Meer informatie vind je op de webpagina over de Watervogeltellingen. Daar vind je informatie over hoe je kunt starten en de contactgegevens. Uiteraard kun je je ook opgeven bij een van de regiocoördinatoren of de landelijke coördinator.
Wil je thuis eerst het tellen of je soortkennis oefenen? Dat kan met onze online watervogelcursus. Daar leer je zowel de soorten kennen als aantallen schatten. Neem snel een kijkje op ons cursusaanbod!
Menno Hornman
Senior meetnetcoördinator watervogels
