Kleinste broedvogels van Nederland wisselen stuivertje
De twee kleinste broedvogels van Nederland gaan opvallend verschillende kanten op. De Vuurgoudhaan neemt al jaren sterk toe, terwijl de nauw verwante Goudhaan juist in rap tempo achteruitgaat. Dat blijkt uit de nieuwe cijfers die Sovon Vogelonderzoek Nederland en het CBS presenteren in het zojuist verschenen rapport Broedvogels van Nederland in 2025.
Sovon publiceert in samenwerking met het CBS jaarlijks de actuele ontwikkelingen van vogels die in Nederland broeden. Deze week verscheen het rapport waarin de cijfers tot en met 2025 zijn samengevat. Een van de opvallende gesignaleerde ontwikkelingen betreft de tegenovergestelde trends van Goudhaan en Vuurgoudhaan.
De Vuurgoudhaan was lange tijd een schaarse verschijning in Nederland. Inmiddels broedt de soort in allerlei loof- en gemengde bossen. Sinds 1990 groeit de Nederlandse populatie gemiddeld met ruim 7 procent per jaar. Ook in de afgelopen twaalf jaar zette die stijging door. Dit past in het beeld in het nabije buitenland. Na een dip aan het begin van deze eeuw neemt de vuurgoudhaan in Duitsland recent weer toe en ook in België laat de soort een stijgende lijn zien.
Wat de groei bij de Vuurgoudhaan precies aandrijft, is niet helemaal duidelijk. Zachte winters spelen mee, omdat die de overlevingskansen van dit kwetsbare vogeltje vergroten. Maar waarom profiteert de Vuurgoudhaan daar zo veel meer van dan de verwante Goudhaan? Onderzoekers houden die vraag voorlopig open.
Goudhaan: van talrijk naar afnemend
Voor de Goudhaan is het verhaal precies omgekeerd. Deze vogelsoort kwam lange tijd algemeen voor in Nederlandse naaldbossen, maar sinds 2020 zijn de aantallen plotseling sterk afgenomen. In buurlanden Duitsland en Engeland werd al een aantal jaar eerder gerept over een afname. Een belangrijke oorzaak lijkt de verslechterde situatie van de fijnspar, de favoriete boom van de Goudhaan. Door hogere temperaturen, droogte en aantastingen door insecten staan veel sparren onder druk. Daarnaast worden sparrenbossen op veel plaatsen omgevormd tot gevarieerder gemengd bos. Dat is gunstig voor biodiversiteit, maar pakt ongunstig uit voor deze specialist van naaldbossen.
Europese ontwikkeling Goudhaan is anders
De afname van de Goudhaan verloopt in Nederland bijna twee keer sneller dan in veel andere Europese landen. Het verdwijnen van leefgebied zorgt in ook grote delen van Europa voor afnames van broedende Goudhaantjes. Maar kennelijk zijn de problemen bij ons nog groter dan elders.
De ontwikkelingen maken duidelijk hoe verschillend vogelsoorten kunnen reageren op veranderingen in klimaat en bosbeheer. Twee vrijwel identieke vogels van slechts vijf gram zwaar illustreren hoe dicht succes en achteruitgang in de natuur bij elkaar kunnen liggen.
Laatste stand van broedvogelpopulaties
De Goudhaan en Vuurgoudhaan zijn twee van de tweehonderd broedvogelsoorten waarvan Sovon de laatste stand heeft samengevat in een jaarrapport. Jaarlijks worden de aantallen broedvogels nauwgezet gemonitord met de hulp van duizenden vrijwilligers en professionele vogeltellers. De langjarige trends, die samen met het CBS zijn berekend, laten zowel positieve als negatieve ontwikkelingen zien. Zo nemen nieuwkomers als de Middelste Bonte Specht en Cetti’s Zanger flink toe, maar nemen boerenlandvogels als de Grutto en Kievit onverminderd af.
